GEMLİK TE DENİZCİLİK VE KABOTAJ BAYRAMI

Ürer Konak Profil Resmi
Ürer Konak

Her yıl 1 TEMMUZ’da “Kabotaj Bayramı” özellikle kıyı kentlerimizde “Denizcilik Bayramı” şeklinde kutlanır. İlçemizde de çok eski yıllardan beri süregelen bir şenlik şeklinde kutlanır. Çocukluğumuzda ve gençlik yıllarımızda coşkuyla kutlanırdı… Bilmiyorum, belki bize öyle geliyordu… O gün iskelem insan dolardı.. Rahmetli Ergin Toplu (Çakal Ergin Abi) babası İzzet Toplu ve Mustafa Toplu (Çakal Mustafa) bu şenliklerin, kutlamaların başrolünü oynarlardı. En çok onların emekleri geçerdi. Yağlı direkler hazırlanır, çeşitli yüzme yarışları, çamaşır teknesi yarışları, kürekli kayık yarışları motor güçlerine göre ayarlanmış motor yarışları, ördek kapma yarışları gibi… 
Sümerspor’un kik yarışları büyük bir zevkle izlenirdi… Daha sonraki yıllarda bu kutlamalar sadece resmi bir tören biçimini alarak o eski şenlikli kutlamalar kalmadı… 2019 yılından itibaren yine canlandı kutlamalar. Küçükkumla iskelesi ve çevresinde Gemlik Belediyesinin çabalarıyla yeniden canlanmaya başladı. 
Yine sürdürülmeli bu kutlamalar…
Bu yazımda ben ilçemizin denizcilik tarihine kısaca göz atmak ve ilçemizin yerini anlatmaya çalışacağım. Eski Gemlikliler bugünkü Uludağ Üniversitesi Yerleşkesi’nin bulunduğu yere “TERSANE” derlerdi. Hala da biz yaştakiler ve bizden büyükleri arasında orası yine "Tersane” olarak bilinir. 
Neden “Tersane” denmektedir? Merak edenler vardır mutlaka… Sözlükteki anlamı; gemi yapılan ve onarılan yerlere verilen isimdir. Demek ki çok eski yıllardan beri ilçemizin önemli bir liman ve gemi yapılan bir yer olduğu anlaşılmaktadır. Kaynaklarda Anadolu Selçuklu Sultanı Süleyman Şah döneminde komutanlarından EBUL KASIM döneminde (1080) burası alındı… 
Ve ilk tersane kuruldu… İstanbul’u alabilmek, Marmara kıyılarını ve adalarını ele geçirebilmek amacıyla gemiler yapılmaya başlandı. 
Haçlı seferleri sırasında Gemlik ve tersane bir askeri üs olarak kullanıldı. Osmanlının beylik döneminde OSMAN BEY döneminde AKÇA KOCA ve KARA TİMURTAŞ PAŞA komutasında 1325 de kuşatıldıysa da alınamadı. 1333-1334 yılları içinde ORHAN BEY döneminde tekrar kuşatıldı, bir ay süren kuşatma sonunda 1334 yılı baharında Bizanslılardan ilçemiz alındı. 
4 yıl sonra ARMUTLU fethedildi. Şehrimizin güvenliği açısından körfezimizin ağzında bulunan KALEOLİMNİ (İMRALI) Adası KARAALİ Bey tarafından alındı. Ada bugün onun adını taşır (Emir Ali İMRALI) 
1.Murat (Hüdavendigar) döneminde Türk orduları her yıl ilk baharda Rumeli’ye geçer, kışın Anadolu’ya dönerdi. Bu geçişlerde ordu gittikçe büyüdüğünden Sultan MURAT daha büyük ve daha çok sayıda gemiye gereksinim duyar. 1361 yılında LALA ŞAHİN PAŞA’ya emrederek İZMİT, GEMLİK gibi yerlerde daha büyük tersaneler kurar. 
YAVUZ ve KANUNİ dönemlerinde kazanılan deniz zaferlerinde Gemlik’te yapılan gemilerinde büyük payı olsa gerektir. Yükselme döneminde önemli gemli yapım merkezi haline gelir ilçemiz ve adına da GEMİLİK (Gemülük-GEMLİK’e dönüşür. 
Duraklama döneminde Gemlik’teki tersane önemini biraz yitirir, diğerleri gibi… 
3. SELİM döneminde (XVIII.y.y.) yapılan yeniliklerden biri de gemi yapımına tekrar önem verilir. İlçemizdeki tersane de yeniden düzenlenir. Eski isimleri iyice unutulur. XVIII. y.y. dan itibaren tamamen şirin adına kavuşur. “GEMLİK”
Osmanlı döneminde güzel ve sağlam bir limanı, tersaneye ait havuz ve el tezgahları, 1 camisi, 1 medresesi, 1 rüştiyesi (ortaokul) Rumların özel kız ve erkek okulları, 3 kilisesi, 2 manastırı” ile önemli bir merkez haline gelmiştir der; yazdığı eserinde Şemsettin Sami... İnebahtı yenilgisinden sonra yeni donanmasının gemileri Gelibolu, Gemlik’te yapılır. 
Kısaca ilçemizin denizcilikteki önemini tarihsel kaynaklara dayanarak anlatmak istedim. Günümüzde ilçemiz önemli bir işlek liman durumuna gelmiş ve önemini sürdürmektedir. 
1 Temmuz 1926 da yürürlüğe giren 815 sayılı Kabotaj Kanunu ile kendi kıyılarımızda, kendi karasularımızda, kendi limanlarımız da tüm denizcilikle ilgili işleri sadece Türk bayrağını taşıyan gemiler yapacak, ticaret hakkı yalnızca bize ait olacak ve Türk deniz araçlarında kaptanlık, çarkçılık yapma hakkı yalnız Türk vatandaşlarının olacaktır. 
1937 de Büyük Atatürk yeni hükümet programını açıklarken şunları söyler: “-Denizcilik sadece ulaştırma işi değil, iktisadi iş olarak anlaşılacak ve tersaneler, gemiler, limanlar ve iskeleler yapılacak, deniz spor kulüpleri kurulacak, korunup geliştirilecektir. Çünkü; topraklarının ucu deniz olan bir ulusun sınırını, halkının gücü ve yeteneğinin sınırı çizer. En uygun coğrafi konumda ve üç tarafı denizlerle çevrili olan Türkiye; endüstrisi, ticareti ve sporu ile en ileri bir denizci ulus yetiştirmek yeteneğindedir. Bu yetenekten yararlanmasını bilmeliyiz. Denizciliği Türk’ün büyük ulusal ülküsü olarak düşünülmeli ve onu az zamanda başarmalıyız” 
94. yılını kutladığımız Kabotaj ve Denizcilik Bayramı hemşerilerimize kutlu olsun.