Yalan Söyleyen Çocukları Anlama Kılavuzu

Durusıla Kahraman Profil Resmi
Durusıla Kahraman

Çocukların söylediği yalan; psikologların, sosyal psikologların ve pedagogların sürekli olarak çalıştığı ve ailelere çözüm önerileri konusuna destek sağladığı bir konudur. Genel olarak her yaş gurubunda yalan söylendiği, yalanın günlük hayatın bir parçası olduğu bilinmektedir. Fakat söz konusu çocuk olunca aileler çocuğun her davranışının altında bir sorun yattığını düşünür ve endişelenir. Yalan söyleyen çocuk da ailede büyük kaygı yaratır.Çocuğun yaşı, söylenen yalanın sıklığı, söylenmesindeki amaç vb. faktörler durumun ciddiyeti hakkında bize bilgi verir.  

Günümüzde yalan söylemenin çocuktaki zeka seviyesi ile doğru orantılı olduğuna dair söylemler var. Yapılan araştırmalar bu söylemlerin doğruluğunu kanıtlar nitelikte. Prof. Michael Lewis, farklı yaşlardaki çocukları (2-9 yaş) tek tek bir odaya alıyor ve arkalarına bir oyuncak koyuyor. Dışarı çıkarken de çocuklara arkalarına bakmamasını söylüyor. (Bazı durumlarda da önlerine bir kutu koyuyor. Kutunun içine bakmayın diyor.)Sonra içeriye giriyor ve çocuklara ‘Baktınız mı?’ diye soruyor. Aslında çocukların bazıları bakmıştır, bazıları bakmamıştır. Ama bakan çocukların bir kısmı yalan söylüyor, bakmadım diyor. Peki hangi yaş grubundaki çocuklar daha çok yalan söylemiştir? 2 yaşındaki çocukların üçte biri, 3 yaşındaki çocukların yaklaşık yarısı ve daha büyük çocukların yüzde 80’ine yakını yalan söylüyor. Bu sonuçlara göre yalan söyleme oranı yaş arttıkça artmaya başlamıştır. Peki bunun nedeni nedir?  Bunun sebebi Bilişsel Kapasitedir. Çocuklar küçük yaşlarda kendi düşünceleri ve diğer insanların düşünceleri arasında ayrım yapamıyor. Kendisi ne düşünüyorsa karşısındaki kişinin de öyle düşündüğünü zannediyor. Bu sebeple aslında 'yalan' kelimesi onun için bir şey ifade etmiyor. Fakat yaş arttıkça bilişsel kapasite de gelişiyor ve çocuk 'yalan' kelimesini anlamlandırabiliyor ve bunun farkında oluyor. Düşüncelerini sadece kendisine ait olduğunu fark eden çocuk, 'Eğer karşımdaki kişi benim düşüncemi bilmiyorsa ona doğruyu söylemeyebilirim.'diyor. Yani 2-3 yaş çağında yalan söyleyen çocuklar, bilişsel kapasitesi erken gelişen çocuklardır. Yapılan araştırmalar da erken gelişen bilişsel kapasitenin zeka göstergesi olduğunu belirtiyor. Fakat diğer yandan bilişsel kapasitesi  geliştiği halde yalan söylemeyen çocuklarda var. Bunun sebebi ahlaki değerler, ebeveyn ve sosyal çevre faktörü 

Peki çocuk neden yalan söyler? Çözüm önerileri. 

Özellikle 3 yaşına kadar söylenen yalanlar hayal gücünün bir ürünü olabilir.6 yaşından sonra söylenen yalanlara dikkat edilmelidir. İleriki dönemde çocuk etrafında bulunan büyüklerini kendine rol model olarak seçtiği için eğer yalan söylenen bir ortamda yetişiyorsa bu davranışı fark etmeden kazanmış olur.Bu sebeple çocuğun bulunduğu ortamda beyaz-gerçek hiçbir yalan söylenmemelidir.Bir diğer etken; baskıcı ve mükemmeliyetçi aile yapısıdır. Çocuk sürekli eleştiriye maruz bırakılmamalı ve doğruyu söylemesi için teşvik edilmelidir. Doğruyu söylediği taktirde herhangi bir fiziksel veya psikolojik şiddete maruz bırakılmamalıdır.Bazı zamanlar çocuklar ilgiye ihtiyaç duyduğunda hasta olduğu, karnının ağrıdığı gibi yalanlar söyleyebilir.Amaç aldatıcı olmak değil, ilgi görmektir. Aile çocuğunun duygularını yorumlamasını bilmelidir.Yalan söyleyen çocuğa ailesi her fırsatta yalanın kötü bir şey olduğundan bahsetmeli fakat yalan söylediği için kızmak yerine doğruyu söylediği zaman onunla gurur duyacaklarını belirtmelidir. 



Diğer Yazıları